อาการเจ็บแปลบ ๆ หรือปวดจี๊ดบริเวณส้นเท้า โดยเฉพาะในช่วงเวลาที่ตื่นนอนใหม่ ๆ เมื่อลุกขึ้นก้าวเดิน 2-3 ก้าวแรกของวัน แล้วรู้สึกเจ็บจนต้องเดินเขย่ง เป็นสัญญาณเตือนทางร่างกายที่พบได้บ่อยมากในกลุ่มผู้สูงอายุ รวมถึงผู้ที่ต้องยืนหรือเดินทำงานเป็นเวลานาน อาการเหล่านี้มักถูกมองข้ามว่าเป็นเพียงความเมื่อยล้าธรรมดาจากการใช้งานข้ามคืน แต่จริง ๆ แล้ว อาการเจ็บปวดซ้ำ ๆ ในลักษณะนี้เป็นสัญญาณโรครองช้ำ หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่หาสาเหตุว่ารองช้ำเกิดจากอะไรและไม่ดูแลอย่างถูกต้อง อาจส่งผลกระทบต่อโครงสร้างการเดินและกลายเป็นความเจ็บปวดเรื้อรังที่บั่นทอนคุณภาพชีวิตในการก้าวเดินในระยะยาวได้

รองช้ำเกิดจากอะไร และใครเสี่ยงบ้าง?

โครงสร้างเท้าของคนเราต้องรับน้ำหนักตัวทั้งหมดในทุกก้าว การทำความเข้าใจว่ารองช้ำเกิดจากอะไร จะช่วยให้เราสามารถหลีกเลี่ยงพฤติกรรมเสี่ยงและป้องกันการบาดเจ็บรุนแรงได้

สาเหตุของโรครองช้ำมีอะไรบ้าง?

อาการรองช้ำเกิดจากการสะสมของแรงกดและการใช้งานฝ่าเท้าที่มากเกินไป โดยมีสาเหตุหลักดังต่อไปนี้

• การลงน้ำหนักซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน การทำกิจกรรมที่ต้องยืนหรือเดินบนพื้นผิวที่แข็งต่อเนื่องหลายชั่วโมงต่อวัน ทำให้เกิดแรงกดสะสมที่ส้นเท้าโดยไม่มีการพัก

• การยืดกระชากของพังผืดอย่างฉับพลัน การเคลื่อนไหวในลักษณะกระโดด การวิ่งระยะไกล หรือการเปลี่ยนทิศทางอย่างรวดเร็ว ทำให้เนื้อเยื่อพังผืดใต้ฝ่าเท้าถูกดึงยืดจนเกิดแผลฉีกขาดขนาดเล็ก

• การสวมใส่รองเท้าที่ไม่เหมาะสม การใช้รองเท้าพื้นบาง รองเท้าแตะที่ไม่มีการซัปพอร์ต หรือรองเท้าส้นสูง ซึ่งทำให้จุดศูนย์ถ่วงของร่างกายและการกระจายน้ำหนักของฝ่าเท้าผิดเพี้ยนไปจากธรรมชาติ

• น้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้นเกินเกณฑ์ แรงกดทับจากน้ำหนักตัวที่มากเกินไปจะส่งผลกระทบโดยตรงต่ออุ้งเท้า ทำให้เนื้อเยื่อใต้ฝ่าเท้าต้องรับภาระในการแบกรับน้ำหนักเพิ่มขึ้นในทุกก้าวเดิน

ปัจจัยเสี่ยง โดยเฉพาะในผู้สูงวัย

นอกจากพฤติกรรมการใช้งานแล้ว โครงสร้างร่างกายตามอายุก็เป็นอีกหนึ่งปัจจัยเร่งให้เกิดรองช้ำ โดยกลุ่มเสี่ยงที่พบได้บ่อยมีลักษณะดังนี้

• ความเสื่อมตามวัยของผู้สูงอายุ เมื่ออายุมากขึ้น โดยเฉพาะช่วงอายุ 40-60 ปีขึ้นไป แผ่นไขมันบริเวณส้นเท้าจะเริ่มบางลง ความยืดหยุ่นของเส้นเอ็นและพังผืดลดน้อยลงตามธรรมชาติ ทำให้รับแรงกระแทกได้แย่ลง

• โครงสร้างเท้าที่ผิดปกติ ผู้ที่มีลักษณะเท้าแบนหรืออุ้งเท้าโก่งสูงจนเกินไป จะมีแนวแรงการกระจายน้ำหนักที่ผิดปกติ ส่งผลให้พังผืดตึงรั้งมากกว่าคนปกติ

• ภาวะเอ็นร้อยหวายตึงเหนี่ยวรั้ง การที่กล้ามเนื้อน่องหรือเอ็นร้อยหวายมีความตึงตัวสูง จะส่งผลฉุดรั้งให้ข้อเท้าขยับได้จำกัด และไปเพิ่มแรงดึงแผ่นพังผืดที่เกาะอยู่บริเวณส้นเท้าให้ตึงตลอดเวลาก้าวเดิน

• โรคประจำตัวบางชนิด ผู้ป่วยที่เป็นโรคเบาหวานหรือโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ มีความเสี่ยงที่จะเกิดการอักเสบของเนื้อเยื่อเกี่ยวพันรอบข้อและเส้นเอ็นได้ง่ายกว่าคนทั่วไป

อาการของโรครองช้ำที่ควรสังเกต

การเฝ้าระวังและสังเกตความผิดปกติของฝ่าเท้าตั้งแต่เนิ่น ๆ จะช่วยให้เราแยกโรคนี้ออกจากอาการปวดกล้ามเนื้อขาส่วนอื่นได้

ลักษณะอาการเด่นเป็นอย่างไร?

อาการเจ็บปวดที่เป็นลักษณะเฉพาะของรองช้ำคือ จะรู้สึกเจ็บแปลบคล้ายของแหลมทิ่มหรือปวดตุบ ๆ บริเวณกึ่งกลางส้นเท้าด้านใน โดยปวดมากที่สุดในก้าวแรกหลังตื่นนอนหรือก้าวแรกหลังจากนั่งพักเป็นเวลานาน เมื่อเดินไปสักระยะอาการจะเริ่มทุเลาลงเนื่องจากพังผืดได้ยืดตัว แต่จะกลับมาปวดระบมรุนแรงขึ้นอีกครั้งในช่วงเย็นหรือหลังจากเสร็จสิ้นกิจกรรมที่ต้องใช้เท้าหนัก ๆ

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์?

หากเราทดลองปรับพฤติกรรมและพักการใช้งานเท้าแล้ว แต่อาการเจ็บส้นเท้ายังคงไม่ดีขึ้นภายในระยะเวลา 2 สัปดาห์ หรือเริ่มมีอาการปวดรุนแรงจนส่งผลให้เดินกะเผลก เดินผิดท่า หรือมีอาการบวมแดงร้อนร่วมด้วย ควรรีบไปพบแพทย์เฉพาะทางเพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด เพราะอาจมีความเสี่ยงของโรคอื่น เช่น เอ็นร้อยหวายอักเสบ หรือกระดูกส้นเท้าร้าว

วิธีรักษาและดูแลโรครองช้ำ

การฟื้นฟูภาวะพังผืดอักเสบคือการลดกระบวนการอักเสบ ร่วมกับการเพิ่มความยืดหยุ่นให้กับโครงสร้างกล้ามเนื้อและเส้นเอ็นโดยรอบฝ่าเท้า

การดูแลและรักษาเบื้องต้น

เราสามารถเริ่มต้นบรรเทาอาการรองช้ำได้ด้วยตัวเอง โดยการลดกิจกรรมที่ต้องลงน้ำหนัก ให้เน้นการพักเท้า ร่วมกับการประคบเย็นบริเวณส้นเท้าหลังใช้งานครั้งละ 15-20 นาที เพื่อลดอาการอักเสบ และสิ่งสำคัญที่สุดคือการทำกายภาพบำบัดด้วยการยืดพังผืดใต้ฝ่าเท้าและยืดเอ็นร้อยหวายอย่างสม่ำเสมอทุกวันเพื่อเพิ่มความยืดหยุ่นลดแรงดึงรั้ง

ทางเลือกการรักษาเพิ่มเติมมีอะไรบ้าง?

หากการดูแลตัวเองในเบื้องต้นยังไม่สามารถทำให้อาการปวดหายขาดได้ แพทย์อาจพิจารณาจ่ายยาลดการอักเสบชนิดไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) หรือใช้อุปกรณ์เสริม เช่น แผ่นรองส้นเท้านุ่ม ๆ หรืออุปกรณ์พยุงอุ้งเท้าเพื่อช่วยกระจายน้ำหนัก รวมถึงการทำกายภาพบำบัดด้วย Shockwave Therapy เพื่อกระตุ้นการซ่อมแซมเนื้อเยื่อ ส่วนการผ่าตัดจะถูกเลือกเป็นวิธีสุดท้ายหากรักษาด้วยวิธีอื่นไม่ได้ผล

วิธีป้องกันและดูแลเท้าผู้สูงวัยไม่ให้รองช้ำกลับมาเป็นซ้ำ

การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและการป้องกันเชิงรุก เป็นทางออกที่ดีในการหยุดยั้งไม่ให้ภาวะพังผืดใต้ฝ่าเท้าอักเสบกลับมารบกวนเราอีก

ดูแลตัวเองเพื่อลดความเสี่ยง

การดูแลตัวเองเพื่อลดความเสี่ยงในการเกิดปัญหารองช้ำคือเราต้องให้ความสำคัญกับการเลือกรองเท้าที่เหมาะสม มีแผ่นรองรับอุ้งเท้าด้านในและพื้นนุ่มหนาพอที่จะซับแรงกระแทก หลีกเลี่ยงการเดินเท้าเปล่าบนพื้นปูนหรือพื้นกระเบื้องแข็ง ๆ ทั้งในบ้านและนอกบ้าน ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐานด้วยการรับประทานอาหารที่มีประโยชน์และหันมาออกกำลังกายประเภทที่มีแรงกระแทกต่ำแทน เช่น การว่ายน้ำ หรือการปั่นจักรยานอยู่กับที่ เพื่อถนอมสุขภาพฝ่าเท้าให้แข็งแรง

อาการเจ็บส้นเท้าเวลาเดินไม่ใช่เรื่องเล็ก ๆ ที่จะปล่อยปละละเลยได้ การรู้ว่ารองช้ำคืออะไร และการเข้าใจว่ารองช้ำเกิดจากพฤติกรรมการใช้งานรวมถึงความเสื่อมตามวัย จะช่วยให้เราตระหนักถึงการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตประจำวัน การเลือกรองเท้าที่มีซัปพอร์ตที่ดี การหมั่นยืดเหยียดกล้ามเนื้อน่องและฝ่าเท้า ตลอดจนการรีบไปพบแพทย์เมื่ออาการไม่ทุเลา จะช่วยรักษาและปกป้องเท้าของเราให้สามารถก้าวเดินได้อย่างมั่นคง ไร้ความเจ็บปวด และมีคุณภาพชีวิตที่ดีในทุก ๆ วัน ส่วนผู้สูงวัยที่ยังเจ็บส้นเท้าจนเดินช้าลง การใช้กางเกงซึมซับ Certainty ก็ช่วยลดความกังวลเรื่องต้องรีบเดินไปห้องน้ำ ให้ค่อย ๆ ก้าวได้อย่างสบายใจระหว่างพักฟื้น

คำถามที่พบบ่อย

Q: เป็นรองช้ำอันตรายไหม?

A: โรครองช้ำไม่ได้เป็นอันตรายร้ายแรงถึงแก่ชีวิต แต่หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่รับการรักษาที่ถูกต้อง อาการอักเสบจะกลายเป็นความเจ็บปวดเรื้อรัง ส่งผลให้เราเดินลงน้ำหนักผิดท่า จนนำไปสู่ปัญหาข้อเข่าเสื่อม ปวดสะโพก และปวดหลังเรื้อรังตามมาได้

Q: เมื่อเกิดรองช้ำทำยังไงให้หาย?

A: เมื่อเริ่มมีอาการรองช้ำควรพักการใช้งานเท้า ลดการเดินหรือยืนนาน ๆ ประคบเย็นบริเวณส้นเท้าวันละ 2-3 ครั้ง เปลี่ยนไปสวมใส่รองเท้าที่นุ่มและมีส่วนรับอุ้งเท้า และที่สำคัญคือต้องทำท่ายืดพังผืดฝ่าเท้าและกล้ามเนื้อน่องเป็นประจำทุกวัน

Q: เป็นรองช้ำกี่เดือนหาย?

A: โดยทั่วไปผู้ป่วยโรครองช้ำส่วนใหญ่ประมาณ 80-90% สามารถรักษาให้อาการดีขึ้นและหายเองได้ภายในระยะเวลา 3-6 เดือน หากได้รับการดูแลตัวเอง ปรับพฤติกรรม และทำกายภาพบำบัดอย่างถูกต้องเหมาะสมอย่างต่อเนื่องตั้งแต่เริ่มมีอาการ

Q: แก้อาการรองช้ำด้วยตัวเองได้ไหม?

A: เราสามารถแก้อาการในระยะเริ่มต้นด้วยตัวเองได้ โดยการเน้นปรับเปลี่ยนรองเท้าให้มีพื้นหนานุ่ม หลีกเลี่ยงการเดินเท้าเปล่าบนพื้นแข็ง ทำการยืดเหยียดกล้ามเนื้อน่องและฝ่าเท้าอย่างถูกวิธี และควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ แต่หากทำแล้วอาการไม่ดีขึ้นใน 2 สัปดาห์ควรพบแพทย์

Q: ทำไมผู้สูงอายุเสี่ยงรองช้ำ?

A: เนื่องจากผู้สูงอายุมีความเสื่อมสภาพของเนื้อเยื่อตามวัย ทำให้แผ่นไขมันบริเวณส้นเท้าที่คอยรองรับแรงกระแทกเริ่มฝ่อและบางลง ประกอบกับความยืดหยุ่นของแผ่นพังผืดใต้ฝ่าเท้าและเอ็นร้อยหวายลดลง ทำให้เกิดการบาดเจ็บและอักเสบได้ง่ายเมื่อขยับเดิน

Source: medparkhospital.com, ertigo.me, vichaivej-omnoi.com, siphhospital.com